SỬ DỤNG CN MỚI TRONG DẠY HỌC TTHCM [1]

          1. Trong thời đại khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ và xâm nhập ngày càng sâu rộng vào các lĩnh vực của đời sống như hiện nay thì việc sử dụng công nghệ mới trong dạy học là rất cần thiết. Thuật ngữ công nghệ áp dụng vào quá trình dạy học ở đây được hiểu là bao gồm những cách thức tổ chức mọi hoạt động để đạt được các mục tiêu giáo dục cũng như những vật liệu, thiết bị được sử dụng trong quá trình giáo dục. Công nghệ dạy học được các chuyên gia về lĩnh vực này quan niệm là một quá trình tích hợp phức tạp, trong đó các vấn đề liên quan tới mọi khía cạnh dạy học được khái niệm hoá, phân tích, xây dựng và quyết định thông qua sự tương tác giữa con người, kỹ thuật, ý tưởng và các nguồn lực. Nói gọn lại thì công nghệ dạy học là một quá trình khoa học mà trong đó các nguồn nhân lực, vật lực được sử dụng để nâng cao hiệu quả đối với việc giảng dạy và học tập.

          Theo hướng tiếp cận trên thì công nghệ dạy học được quan niệm như là một sản phẩm và như là một quá trình. Công nghệ dạy học như một sản phẩm bao gồm các quy trình, sự thực hành và vật liệu để dạy học. Sản phẩm bao gồm sản phẩm không thực thể (học tập chương trình hoá, học tập cá thể hoá, kỹ năng dạy học…) và sản phẩm thực thể (máy ghi âm, máy video, máy vi tính, máy chiếu, Internet…). Còn khi quan niệm như một quá trình thì công nghệ dạy học bao gồm các chức năng liên quan tới việc quản lý các tổ chức và nguồn nhân lực, việc nghiên cứu, bảo đảm hậu cần, sử dụng và thiết lập các hệ thống. Có nhiều cách phân loại công nghệ, ở đây công nghệ được phân loại dựa trên quan điểm tiếp cận thông tin, theo đó có thể phân thành hai loại: công nghệ truyền thống và công nghệ mới. Trong đó, công nghệ mới khác với công nghệ truyền thống là các công nghệ này gắn với công nghệ thông tin và thông lưu mới (New information and communication technology - NICT).

2. Trong tham luận này, công nghệ mới được bàn đến chủ yếu ở khía cạnh công cụ, phương tiện, kỹ thuật với nội dung cụ thể là áp dụng hai công cụ, phương tiện mới (máy vi tính và Internet) vào quá trình dạy học môn Tư  tưởng Hồ Chí Minh.

Ngày nay, máy vi tính và Internet được sử dụng khá phổ biến trong hoạt động giáo dục, đào tạo trên thế giới và ở Việt Nam. Tại trường ta (Đại học Thương mại) và nhiều trường đại học, cao đẳng khác, việc xây dựng các phòng học đa chức năng, trong đó trang bị các thiết bị kỹ thuật mới đề sử dụng trong dạy học được đẩy mạnh. Việc sử dụng các phương tiện mới vào hoạt động dạy học là phù hợp với xu thế phát triển của thời đại. Chắc chắn việc thu nhận kiến thức của sinh viên thông qua hình thức truyền tải mới sẽ có hiệu quả hơn. Điều này đã được một nghiên cứu của thế giới xác nhận. Theo tài liệu này thì tỷ lệ tri thức còn lưu lại trong trí nhớ của người học thông qua ghi nhận bằng các giác quan và qua các thao tác thực hiện là rất khác nhau. Cụ thể, qua nghe: tri thức lưu lại trong trí nhớ là 20%; qua nhìn: 30%; nghe và nhìn: 50%; tự trình bày: 80% và tự trình bày và làm: 90%[2].

Như vậy, đối với môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, khi sử dụng máy vi tính trong việc dạy học sẽ đem lại những tác dụng hữu ích và tích cực. Giáo viên có thể sử dụng máy vi tính trong các khâu: chuẩn bị chương trình, bài giảng, giáo án và thực hiện việc giảng dạy trên lớp. Trong khâu chuẩn bị bài giảng, giáo án thì ngoài việc sử dụng các loại tài liệu (giáo trình, tài liệu tham khảo) được xuất bản theo hình thức truyền thống (in ấn bình thường), người giáo viên còn phải tiếp cận nhiều nguồn tài liệu hiện nay được xuất bản dưới dạng điện tử (các đĩa CD, DVD, VCD…). Chẳng hạn, đối với bộ sách Hồ Chí Minh toàn tập (12 tập), giáo viên có thể sử dụng máy vi tính để khai thác tư liệu của bộ sách này chứa trong đĩa CD với một tốc độ rất nhanh. Các tài liệu chuẩn bị trên máy tính sẽ cho phép xử lý nhanh chóng, thuận lợi, khi cần phải chỉnh sửa, bổ sung hoặc chuyển cho đồng nghiệp, sinh viên lúc cần thiết.

Đặc biệt nếu giáo viên sử dụng bài giảng điện tử có sự kết hợp khai thác các dữ liệu về hình ảnh, âm thanh, film tư liệu (trong các CD, VCD, DVD…) một cách hợp lý khi lên lớp sẽ tạo ra sự sinh động, gây được cảm hứng, thích thú nơi sinh viên, bài học sẽ đạt hiệu quả cao hơn. Điều này có thể lý giải được bởi tài liệu nghiên cứu đã trình bày ở trên. Đồng thời chúng ta đều biết đối tượng học tập chủ yếu ở các trường đại học hiện nay là những sinh viên thuộc thế hệ 8X, 9X. Họ được sinh ra và lớn lên cùng với sự “bùng nổ”, phát triển của công nghệ thông tin - truyền thông. Hầu hết sinh viên hiện nay đều rất thích thú, say mê và đặc biệt có khả năng trong tiếp cận NICT để phục vụ học tập và cho các nhu cầu sống của mình. Khi giáo viên sử dụng các công cụ, phương tiện hiện đại trong dạy học sẽ tạo được sự “đồng cảm” nhất định đối với họ. Đây có thể coi là “khúc dạo đầu” tạo tiền đề thuận lợi cho người giáo viên thực hiện tốt nhiệm vụ, mục tiêu của mình trong quá trình giảng dạy môn học.

Tuy vậy, việc sử dụng công nghệ mới trong dạy học cũng có khía cạnh bất cập mà chúng ta cần lưu tâm và có hướng xử lý cho tốt. Đó là, khi nội dung bài giảng được chiếu lên phông, có không ít sinh viên cứ cắm đầu cắm cổ chép lấy, chép để những thông tin hiển thị trên đó. Trước hiện tượng này, đã có ý kiến cho rằng, đổi mới phương pháp dạy học hiện nay chỉ là thay “đọc chép” bằng “nhìn chép”. Tôi không tán thành với loại ý kiến đó. Bởi như chúng ta đều biết, trong dạy học đương nhiên người giáo viên phải thực hiện một trong các mục tiêu là cung cấp thông tin, tri thức (cơ bản nhất) cho người học. Nói, viết hay làm gì đó thì cũng phải giúp cho sinh viên có được những kiến thức tối thiếu, cơ bản, cần thiết làm nền tảng cho nhận thức môn học. Trên cơ sở đó giáo viên sẽ tiến hành phân tích, giảng giải, mở rộng, nâng cao và đi sâu vào các vấn đề của bài học. Còn sinh viên thì theo dõi, ghi chép những điều cần thiết và đọc thêm tài liệu để hoàn thiện kiến thức của mình. Chỉ khi giáo viên không giảng mà toàn đọc cho sinh viên ghi chép hay đơn thuần là chiếu các slide lên phông để sinh viên chép, ngoài ra không làm gì nữa thì ý kiến trên mới khiến chúng ta phải bận tâm. Dạy học theo kiểu “đọc chép”, “nhìn chép” chỉ là hiện tượng cá biệt, nhất thời của một vài cá nhân nào đó; nhưng cũng cần phải lên án và loại bỏ.

Muốn đạt kết quả tốt trong dạy học, theo tôi cần chuẩn bị và thực hiện tốt tất cả các khâu, từ chuẩn bị giáo án, bài giảng đến thực hiện các công việc trên giảng đường. Trong chuẩn bị bài giảng điện tử cần lưu ý thiết kế các slide của bài học cho phù hợp. Các slide được thiết kế ra chủ yếu dùng vào hai loại công việc là thuyết trình và quảng cáo. Slide trong dạy học thuộc dạng thuyết trình (khoa học). Do đó, thiết kế slide chỉ nên chọn những font chữ chân phương, nghiêm túc cùng với các màu sắc trang nhã giúp cho người học dễ dàng theo dõi. Không nên quá lạm dụng tích năng “náo hoạt” cùng những màu sắc, hình vẽ rối rắm, loè loẹt trong các slide. Điều này dễ gây phản cảm và sự mất tập trung đối với nội dung khoa học cần chuyển tài. Nguyên tắc trình bày nội dung slide thường phải rút gọn về từ ngữ, câu chữ; do đó cần lựa chọn những nội dung cơ bản, quan trọng nhất để thể hiện. Còn những phân tích, lý giải, chứng minh… cần “cất giữ” trong đầu (trí não) của người giáo viên.

3. Internet là một thành tựu của văn minh nhân loại. Hiện nay Internet được sử dụng phổ biến trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong việc dạy và học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, Internet là một trong những phương tiện không thể thiếu đối với giáo viên và sinh viên. Giáo viên có thể thông qua Inernet để tìm kiếm, cập nhật những thông tin, tri thức mới nhất liên quan đến lĩnh vực chuyên môn của mình. Còn đối với  sinh viên theo sự hướng dẫn, tư vấn của giáo viên có thể truy cập vào các Website có đăng tải, cung cấp những thông tin, tài liệu liên quan đến môn học để khai thác phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, trên Internet, như mọi người đều biết, thông tin có đủ cả “thượng vàng” lẫn “hạ cám”. Không ít những trang Web được các thế lực thù địch, phản động xây dựng nhằm chuyển tải những nội dung tiêu cực, xuyên tạc, phi chính trị, v.v… rất có hại cho người nào tiếp cận phải. Vì thế, khi giới thiệu tài liệu trên mạng, giáo viên cần “tỉnh táo” hướng dẫn cho sinh viên tránh những trang Web này. Đối với các môn lý luận chính trị nói chung, môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng, giáo viên cần hướng dẫn cho sinh viên tìm kiếm và truy cập vào các Website mang tính chính thống, nghiêm túc (Báo điện tử của Đảng Cộng sản Việt Nam, Tạp chí Cộng sản, Cổng thông tin điện tử của Chính phủ, Quốc hội, v.v…) để lấy thông tin, tài liệu phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu.

Ngoài việc sử dụng Internet với tính năng tìm kiếm, khai thác thông tin thì giáo viên và sinh viên có thể sử dụng E-mail, thiết lập các trang Web của cá nhân phục vụ cho giảng dạy, học tập, nghiên cứu (thậm chí có thể “chat”, “thảo luận online” nữa!). Chính thông qua các hoạt động này, giáo viên và sinh viên có thể mở rộng được khả năng hoạt động của mình vượt ra ngoài khuôn khổ của không thời gian trong lối dạy học truyền thống, từ đó từng bước làm quen với một phương thức học tập mới, hiện đại mà ở nhiều nước tiên tiến trên thế giới đã và đang thực hiện - E-learning.

Tài liệu tham khảo

1. Đại học quốc gia HN, Khoa sư phạm: Giáo dục học đại học, HN, 2003.

2. Nguyễn Đình Tê (Chủ biên): Giáo trình ứng dụng tin học - Đồ hoạ và multimedia, Nxb Giáo dục, 2000.

3. Jean-Marc Denomm’ & Madeleine Roy: Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác (Bộ ba Người học - Người dạy - Môi trường), Nxb Thanh niên, TC Tri thức & Công nghệ, 2000.

4. Guy Palmade: Các phương pháp sư phạm, Nxb Thế giới, Hà Nội, 2002.

---

[1] - Bài viết hội thảo Khoa về Đổi mới phương pháp dạy học, tháng 10-2010.

[2] - ĐH quốc gia HN, Khoa Sư phạm: Giáo dục học đại học, HN, 2003, tr.138.