TẠO HỨNG THÚ CHO SV TRONG HỌC TTHCM

                 

                                    

          1. Albert Einstein - nhà bác học vĩ đại của nhân loại - đã cho rằng: “Nghệ thuật quan trọng nhất của người thầy là đánh thức niềm vui trong lao động và trong nhận thức”, “Cần có cách dạy làm sao để học sinh cảm thấy những điều họ được học là một quà tặng quý giá chứ không phải là một nhiệm vụ ngán ngẩm”[1]. Còn GS Hồ Ngọc Đại chủ trương: “Đi học là hạnh phúc”, “Mỗi ngày đến trường náo nức một ngày vui”[2] trong hệ thống trường thực nghiệm của ông, v.v... Như vậy, xem ra việc tạo sự hưng phấn, hứng thú trong học tập là điều hết sức cần thiết của hoạt động dạy học. Bởi vì, “từ hứng thú” sẽ dẫn đến “tài năng”, nói giản dị hơn, có hứng thú thì học tập mới đạt kết quả tốt đẹp. Theo hướng suy tư như vậy, bài viết này sẽ trình bày một vài suy nghĩ trong việc tạo hứng thú cho sinh viên khi giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh (TTHCM) ở các trường đại học, cao đẳng không chuyên ngành hiện nay.

2. Chúng ta đều biết, TTHCM là một trong những môn học thuộc về lĩnh vực lý luận chính trị, có chức năng cung cấp, trang bị cho sinh viên những tri thức cơ bản nhất về lý luận chính trị thông qua việc học tập, nghiên cứu tư tưởng của một CON NGUỜI vĩ đại, tiêu biểu cho tinh hoa, khí phách của dân tộc Việt Nam - người đã được UNESCO phong tặng hai danh hiệu cao quý (1990): Anh hùng giải phóng dân tộc và danh nhân văn hoá thế giới - Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chính nhờ tư tưởng của Người mà trong gần thế kỷ qua, cách mạng Việt Nam đã vượt qua bao sóng gió, thác gềnh và giành được những thắng lợi to lớn như ngày nay.

Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng, đây là một môn học mà nội dung của nó bao chứa rất nhiều kiến thức của những lĩnh vực khác nhau, từ triết học, chính trị học, sử học, văn hoá học, xã hội học cho đến các lĩnh vực khác như quân sự, ngoại giao, khoa học kỹ thuật, v.v… Có thể nói, TTHCM là một môn học mang tính tổng hợp/tích hợp của nhiều bộ môn khoa học. Nó là một hệ thống tri thức vừa nặng về lý luận, gắn chặt với chính trị, lại vừa trừu tượng và ít độ “cởi mở”, thông thoáng như nhiều môn học khác. Trong hệ thống các trường đại học, cao đẳng không chuyên ngành, TTHCM thuộc khối kiến thức đại cương, nên thường được bố trí giảng dạy cho sinh viên vào năm học thứ nhất hoặc thứ hai. Trong bối cảnh, sinh viên vừa mới chân ướt chân ráo bước vào đại học, cao đẳng. Hầu hết với tuổi đời còn trẻ, phương pháp, kinh nghiệm học tập ở bậc đại học chưa có, độ trải nghiệm cuộc sống chưa nhiều, thì đây chính là những “rào cản” đối với họ khi học tập, nghiên cứu môn học. Có một thực tế trong những năm qua là phần lớn sinh viên đều gặp khó khăn và ít có hứng thú khi học tập, nghiên cứu môn học này[3]. Từ đó một vấn đề được đặt ra, để biến một môn học khô khan, trừu tượng, khó học, khó hiểu và ít thu hút được sinh viên thành môn học được nhiều sinh viên thích thú là công việc không hề dễ dàng. Song qua thực tế cho thấy, việc thích hay không thích một môn học nào đó không phụ thuộc vào người học mà chủ yếu do người thầy giảng dạy môn học đó quyết định. Nếu có kiến thức chuyên môn sâu rộng và vững vàng, kết hợp với khả năng sư phạm tốt thì người giáo viên vẫn có thể biến một môn học trừu tượng, khô khan, khó học thành môn học được sinh viên yêu thích.

Vậy làm thế nào để biến Tư tưởng Hồ Chí Minh thành một môn học thu hút được sinh viên và khi học tập, nghiên cứu họ cảm thấy hứng thú? Chúng ta đều biết, hoạt động dạy và học luôn liên quan đến ba yếu tố: người học, người dạy và môi trường. Tạm gác hai yếu tố người học và môi trường sang một bên để chỉ tập trung vào xem xét, phân tích nhằm làm nổi bật vai trò, tầm quan trọng của người thầy trong việc tạo ra hứng thú cho người học…

Qua thực tiễn mấy chục năm đi học và đi dạy (đại học), bản thân tôi nhận thấy, để tạo ra hứng thú cho sinh viên trong quá trình học tập, nghiên cứu thì cần phải thực hiện tốt các công việc sau đây:

- Thứ nhất: Phải chuẩn bị chu đáo, nghiêm túc giáo án, bài giảng, tài liệu liên quan cùng các phương tiện, thiết bị dạy học cần thiết cho mỗi tiết giảng. Chuẩn bị càng công phu, chu đáo, nghiêm túc bao nhiêu thì càng có cơ sở để thực hiện thành công giờ giảng, buổi giảng bấy nhiêu. Chỉ khi chuẩn bị tốt người thầy mới cảm thấy tự tin, chủ động và tạo cho mình được hứng thú khi đứng trên bục giảng. Theo quan niệm dạy học mới, người thầy không thể đơn thuần là người thuyết trình mà chủ yếu là MC dẫn dắt người học trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, phương pháp, kỹ năng của môn học. Và để dẫn dắt, thu hút, thu phục được người học thì việc nắm chắc kịch bản (giáo án, bài giảng), cùng với việc sử dụng thuần thục các phương tiện, thiết bị hỗ trợ, các thủ thuật, phương pháp… mới tạo nên thành công cho bài học.

- Thứ hai: Phải biết kết hợp nhuần nhuyễn các yếu tố, phương tiện, phương pháp, công cụ… khác nhau để truyền đạt kiến thức, kỹ năng cơ bản của môn học đến sinh viên một cách hiệu quả. Trên đại thể, giáo viên cần thiết phải sử dụng ngôn ngữ, các phương tiện (thô sơ hoặc hiện đại, hoặc kết hợp cả hai) để thực hiện nhiệm vụ của mình. Mỗi công cụ được sử dụng đều có một thế mạnh riêng. Tuy nhiên, vấn đề ở đây là sử dụng những công cụ nào, sự kết hợp giữa chúng ra sao, đến mức độ nào để đem lại kết quả như mong muốn là do người giáo viên căn cứ vào tình hình dạy học cụ thể để quyết định.

- Thứ ba: Theo lập luận đã trình bày ở trên, dưới đây xin nêu vài ý kiến trong việc sử dụng một số công cụ, phương tiện chính trong giảng dạy môn TTHCM:

+ Sử dụng ngôn ngữ: Đối với bất cứ môn học nào, khi giảng dạy người giáo viên cũng phải sử dụng đến ngôn ngữ (ngôn ngữ nói và viết, hay động tác, ký hiệu – ngôn ngữ cơ thể) để trình bày các nội dung, các vấn đề của môn học. Để đạt hiệu quả và tạo nên hứng thú cho người học, giáo viên phải biết phối kết hợp hài hoà, nhuần nhuyễn các ngôn ngữ nêu trên. Tuy nhiên đối với môn TTHCM, ngôn ngữ nói được sử dụng nhiều nhất, vì đây là môn học không có công thức, từ ngữ phải trình bày nhiều ở trên bảng như các môn: Toán, Tin học, Ngoại ngữ...

Để thu hút và truyền được cảm hứng cho người học, người giảng cần lưu ý đến các khía cạnh khi thuyết giảng, trình bày như: âm lượng (to, nhỏ), tốc độ (nhanh, chậm, trung bình), nhịp điệu, sắc thái (du dương, ấm áp, trầm hùng, đanh thép), v.v… của lời nói (hay ngôn ngữ nói). Nếu một giảng viên có khả năng sư phạm tốt, giàu kinh nghiệm, khi giảng bài với một chất giọng phù hợp và luôn có sự điều tiết, biến đổi thích hợp trong từng bài, trong mỗi một nội dung thì chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả cao và tạo được hứng thú cho người học. Ngược lại, người học sẽ cảm thấy buồn ngủ khi giáo viên từ đầu đến cuối một buổi giảng, hay một tiết giảng chỉ nói bằng mỗi một ngữ điệu, một giọng điệu - đều đều thì sẽ dễ dàng đưa người học vào trạng thái buồn ngủ mà thôi! Theo tôi, mỗi giáo viên cần thiết phải nhận thức được, mình có những thế mạnh và những hạn chế gì để từ đó, có cách xử lý các khía cạnh trên đây cho phù hợp mới mong gặt hái được thành công trong việc tạo nên được hứng thú cho sinh viên khi học tập. 

Trong giảng dạy, cần lưu ý đến việc sử dụng từ ngữ, câu chữ cho phù hợp. Nếu biết sử dụng những từ ngữ, những câu chữ chọn lọc, hình ảnh, dễ hiểu, “sáng giá” và hợp với tâm lý lứa tuổi của người học sẽ có tác dụng tạo ấn tượng và hiệu quả cao trong giảng dạy. Có thể nói, đây chính là một trong những hình thái biểu thị sự tương tác giữa giáo viên - sinh viên có tác dụng tích cực, mang lại hiệu quả trong hoạt động dạy học.

+ Đưa các mẩu chuyện vào bài giảng: Môn Tư tưởng Hồ Chí Minh có lợi thế hơn so với một số môn học khác ở chỗ có rất nhiều mẩu chuyện về cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong khi giảng, nếu giáo viên biết chọn lọc một số mẩu chuyện hay, có ý nghĩa giáo dục, rồi khéo léo đưa vào bài giảng sẽ tạo nên sự sinh động, hấp dẫn, vừa tạo hứng thú, vừa tăng tính thuyết phục đối với sinh viên.

Một ví dụ, khi giảng chương 1, tôi thường kể cho sinh viên nghe câu chuyện Anh thanh niên Nguyễn Tất Thành rủ một người bạn cùng đi ra nước ngoài với mình; người bạn hỏi Anh: lấy tiền ở đâu để đi? Anh Thành đã giơ hai bàn tay của mình ra và nói: Tiền đây!... Sau đó, tôi phân tích để sinh viên thấy tinh thần yêu nước lớn lao và dũng khí của Hồ Chí Minh trong thời điểm ra đi tìm đường cứu nước. Người quyết tâm ra đi với hai bàn tay trắng, thông qua lao động của mình để kiếm sống và hoạt động cách mạng. Một mẩu chuyện nhỏ nhưng là một bài học quý giá cho thế hệ trẻ về lòng yêu nước, về dũng khí… Bài giảng trở nên sinh động và tăng tính thuyết phục hơn, đồng thời cũng tạo thêm hứng thú cho sinh viên.

+ Đặt các câu hỏi trong bài giảng: Rất cần phải đặt ra các câu hỏi xoay quanh nội dung, vấn đề đang học để sinh viên suy nghĩ, tìm câu trả lời. Câu hỏi đặt ra là để kích thích sự suy nghĩ độc lập của sinh viên, buộc họ chủ động tham gia vào bài học và cao hơn để thực hiện một sứ mệnh mới - dạy phương pháp học, phương pháp tư duy, phương pháp giải quyết vấn đề - một triết lý mới đang được thế giới hiện đại cổ suý và thực hiện.

+ Sử dụng các phương tiện hiện đại: Không thể nghi ngờ gì nữa, việc sử dụng các phương tiện kỹ thuật, công nghệ hiện đại trong giảng dạy hiện nay là rất cần thiết. Bởi các công cụ, phương tiện, công nghệ mới này sẽ hỗ trợ rất tích cực, hiệu quả cho việc dạy học[4]. Tuy nhiên các phương tiện, công nghệ mới phải được sử dụng một cách thích hợp trong sự kết hợp với các yếu tố khác mới đem lại kết quả như mong muốn.

Trong những năm gần đây, với những nỗ lực để chuyển mình theo hướng đổi mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo và thương hiệu của mình, trường ta (trường Đại học Thương mại) đã đầu tư thích đáng hơn về cơ sở vật chất kỹ thuật so với trước đây. Với cơ sở vật chất kỹ thuật hiện có như vậy, giáo viên các bộ môn có thể sử dụng những trang thiết bị này để giảng dạy môn học mình phụ trách một cách hiệu quả hơn.

Dựa trên cơ sở dữ liệu (bộ đĩa CD) được Bộ Giáo dục và Đào tạo cung cấp, giáo viên giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cần tìm kiếm, khai thác thêm các đĩa DVD, VCD khác có chứa các tư liệu văn bản, film ảnh, ca nhạc về Hồ Chí Minh để sử dụng vào dạy  học sẽ đem lại kết quả tốt hơn. Trong năm học 2007-2008 đến nay, ở nhiều lớp chính quy, tại chức, tôi đã khai thác các đĩa DVD, VCD - “Một nét danh nhân”, “Hồ Chí Minh, chân dung một con người”, v.v… để giảng dạy. Những đoạn film tư liệu, có hình ảnh, âm thanh, những bài hát ca ngợi Hồ Chí Minh sẽ giúp cho bài giảng trở nên sinh động, hấp dẫn hơn rất nhiều. Qua thực tế tôi nhận thấy, nếu biết kết hợp hài hoà, hợp lý các công cụ là ngôn ngữ, các mẩu chuyện, các đoạn video clip, film ảnh, ca nhạc, v.v… trong giảng dạy sẽ đem lại tác dụng tích cực, tạo nên sự hấp dẫn đáng kể đối với sinh viên khi học tập, nghiên cứu môn học này.

3. Tóm lại, tạo hứng thú cho người học là một việc cần làm. Vẫn biết nói bao giờ cũng dễ; nhưng làm và làm được thì khó hơn nhiều. Song qua thực tế giảng dạy thử nghiệm trong hai năm nay, tôi có cơ sở để lạc quan và tin tưởng rằng, bản thân tôi (cũng như các đồng nghiệp của tôi) sẽ nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, trở ngại và vượt lên chính mình để trong tương lai không xa, biến một môn học trừu tượng, “rất chính trị” và không dễ học trở thành một môn học sinh động, thu hút và tạo được hứng thú nơi người học.

Tài liệu tham khảo

1. Albert Einstein: Thế giới như tôi thấy, Nxb Tri thức, 2007.

2. Hồ Cúc Phương: GS.TSKH Hồ Ngọc Đại: Người không xuôi dòng, Tạp chí Truyền hình Việt Nam, số 174, kỳ II, tháng 5/2010.

2. Guy Palmade: Các phương pháp sư phạm, Nxb Thế giới, Hà Nội, 2002.

3. Jean-Marc Denommé & Madeleine Roy: Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác, Nxb Thanh niên, Tạp chí Tri thức & Công nghệ, 2000.

4. Nguyễn Cảnh Toàn (Chủ biên): Học và dạy cách học, Nxb Đại học sư phạm, 2002.

5. Đại học quốc gia, Khoa Sư phạm: Giáo dục học đại học, Hà Nội, 2003.

6. TS Vũ Ngọc Am (Chủ biên): Một số vấn đề về phương pháp giảng dạy lý luận chính trị, Nxb Thông tấn, Hà Nội, 2009.

7. Lê Thị Sáu: “Một số lưu ý khi giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học, cao đẳng”, trong Tạp chí Giáo dục, số 213 (kì 1 - 5/2009).

8. Giáo sư Song Thành: Hồ Chí Minh, nhà tư tưởng lỗi lạc, Nxb Lý luận chính trị, 2005.

(Đã đăng Tạp chí Giáo dục và in trong sách “Góp phần phát triển

văn hóa và giáo dục ở nước ta trong giai đoạn hiện nay”, 2016)

TS Bùi Hồng Vạn

---

[1] - Albert Einstein: Thế giới như tôi thấy, Nxb Tri thức, 2007, tr.49 và 52.

[2] - Dẫn theo Hồ Cúc Phương, GS.TSKH Hồ Ngọc Đại: Người không xuôi dòng, đăng trên Tạp chí Truyền hình Việt Nam, số 174 - Kỳ II, tháng 5/2010, tr. 22.

[3] - Tình trạng này không chỉ xẩy ra đối với môn Tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn đối với cả các môn học Lý luận chính trị khác như: Triết học Mác-Lênin, Kinh tế chính trị Mác-Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (trước đây), hay các môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam hiện nay.

[4] - Đại học quốc gia Hà Nội, Khoa Sư phạm: Giáo dục học đại học, Hà Nội, 2003, tr.138-139.