TRUYỆN SIÊU NGẮN

       Theo Nguyễn Văn Nguyên, "Truyện siêu ngắn" là một quan niệm của phương Tây nói đến một thể loại truyện cực ngắn. Ngoài tên này còn có các tên khác như: "Những câu chuyện mang tin cực nhỏ"; "Những câu truyện một phút"; "Truyện ngắn siêu ngắn".
          Theo cách phân loại của Trung Quốc thì thể loại này được xem là "em út" trong phả hệ tiểu thuyết có tên "Vi hình tiểu thuyết"... Đặc trưng của loại truyện này là được rút gọn một cách triệt để, thường lấy một lát cắt nào đó trong cái chớp mắt của cuộc sống để làm đề tài, nhằm phản ánh các mặt vô cùng phong phú của xã hội. Sự xuất hiện đột ngột của các tình tiết hay việc dùng thủ pháp bẻ gãy các quy tắc logic thông thường là đặc trưng nổi bật của thể lại văn học này. Những tình tiết câu chuyện thường được khai triển nhanh, tiết tấu luôn được cường  điệu, thông tin tập trung, tối kị sự dàn trải, tự sự khiến những câu chuyện trở thành những mặt cắt lấp lánh của những sợi dây nhỏ trong một bó cáp (tượng trưng cho loại hình tiểu thuyết có dung lượng lớn) bị đứt tung. Những thể tài mà "truyện siêu ngắn" đề cập lại vô cùng rộng lớn. Người đọc có thể gặp trong đó những đắng cay, mặn ngọn, những khóc cười và cả những ánh chớp của muôn mặt đời thường...

          Ở Trung Quốc, "truyện siêu ngắn" có lúc lên, lúc xuống trong sự khó tính của thị trường độc giả... Như những sản phẩm văn hóa khác, "truyện siêu ngắn" cũng phải chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của cơ chế thị trường. Song, với kết cấu nhỏ gọn, phương thức biểu hiện phong phú, "truyện siêu ngắn" từ khi ra đời (thập niên 60 của thế kỷ XX) đến nay không những là món ăn lợi nhuận hấp dẫn của giới biên tập, in ấn, phát hành mà còn là nơi thử sức của những cây bút không chuyên, tạo nên một thị trường đọc - viết - phê bình đầy sôi động trên văn đàn Hoa ngữ.

          "Truyện siêu ngắn" xuất hiện ở Việt Nam đã từ lâu, người có truyện siêu ngăn đăng tạp chí Văn nghệ Quân đội từ năm 1966 là nhà giáo Lưu Đức Trung. Năm 2012, ông cho xuất bản tập truyện cực ngắn có tựa đề: "Đuổi bắt bong bóng". Lưu Đức Trung cho biết, ông thích viết loại truyện này là muốn "sớm được nhìn hấy đứa con tinh thần của mình". Truyện cực ngắn và thơ Haiku (Nhật Bản) có ưu thế là phù hợp với nhu cầu tinh thần của con người hiện đại. Ngày nay con người ít có thời gian ngồi ngâm nga thơ ca và tiểu thuyết, truyện dài... Dân trí giờ cũng khác trước, người ta thông minh và nhạy cảm hơn. Họ đọc ít nhưng hiểu nhiều, lại liên tưởng nhanh. Vì thế ông thích sáng tác và muốn cổ vũ nhiều người đón nhận những hình thức nghệ thuật ngắn gọn, cô đọng, hàm súc và giàu tưởng tượng này...

(Mời các bạn thưởng thức một "truyện cực ngắn" của Lưu Đức Trung:)

CHÂN LÝ

       Thầy tôi đã già nhưng rất chăm viết sách. Mỗi lẫn thầy viết xong sách, thầy nhờ tôi rà soát lại bản thảo và đem đến nhà xuất bản để in. Sách in xong tôi lại mang sách và nhuận bút về cho thầy. 

       Lần này tôi mang sách về, phát hiện trên bìa không in tên thầy. Tôi băn khoăn không biết sai sót này từ đâu. Tôi lưỡng lự không biết nên nói với thầy sao đây. Thấy thái độ của tôi không bình thường, thầy hỏi:
       - Có sách thì vui, sao con buồn vậy?
       Tôi thưa với thầy:
       - Không hiểu sao, lần này nhà xuất bản quên in tên thầy, con định đi khiếu nại.
       Thầy cầm cuốn sách xem qua bìa, xem kỹ mục lục và lật vài trang, rồi nói:
       - Con ạ, chân lý không phải ở tên tuổi mà nằm trong nội dung cuốn sách. Người đọc vào thư viện mượn sách hoặc ra nhà sách hỏi mua, người ta thường hỏi tên sách, mấy khi hỏi tên tác giả. Có những cuốn sách người đọc đọc được vài ba trang thấy không hay, người ta lật lại bìa để xem tên tác giả, có người còn dè bỉu. Lúc này tên tuổi có giá trị gì nữa, cho nên con chẳng cần phải băn khoăn.
       Nói xong, thầy tôi rút bút trên túi áo ghi vào sách tặng tôi cuốn sách của thầy vừa in xong, còn thơm mùi giấy. Tôi cầm lấy sách mà lòng đầy xúc động!